Dlaczego historię Malty warto znać przed wyjazdem
Malta jest jednym z najbardziej zaludnionych i zarazem najbardziej „historycznie zagęszczonych" miejsc na świecie. Na 316 km² znajduje się więcej obiektów UNESCO na km² niż w prawie każdym innym kraju. Bez znajomości kontekstu trudno zrozumieć, dlaczego ten mały kraj jest tak wyjątkowy.
Neolit: świątynie starsze od piramid (3600–2500 p.n.e.)
Malta ma jedne z najstarszych wolnostojących budowli na świecie. Świątynie megalityczne — Ħaġar Qim, Mnajdra, Tarxien, Ġgantija na Gozo — powstały między 3600 a 2500 lat przed naszą erą. Wyprzedzają Stonehenge (3000 p.n.e.) i wielkie piramidy (2560 p.n.e.) o wieki.
Kto je zbudował? Tajemnicza kultura świątynna, o której prawie nic nie wiemy. Znikła nagle ok. 2500 p.n.e., nie pozostawiając pisemnych śladów. Hipogeum Ħal Saflieni — podziemna świątynia-grobowiec — skrywa kości ponad 7000 osób.
Fenicjanie, Grecy, Kartagina, Rzym (800 p.n.e.–870 n.e.)
Po „zagadkowych budowniczych" Malta była kolonizowana przez kolejne potęgi śródziemnomorskie. Fenicjanie (800 p.n.e.) zostawili ślady językowe i handlowe. Grecy nadali wyspom nazwy (Melite = Malta). Kartagina kontrolowała wyspy, potem Rzym zajął je w 218 p.n.e.
Według tradycji chrześcijańskiej Święty Paweł rozbił się o brzegi Malty w 60 n.e. i nawrócił mieszkańców. To moment, który Maltańczycy traktują poważnie — katolicyzm jest tu wyjątkowo żywy.
Arabowie i język maltański (870–1090 n.e.)
Arabowie rządzili Maltą przez 220 lat i to właśnie wtedy ukształtował się język maltański — jedyny język arabski zapisywany alfabetem łacińskim i jedyny semicki język z oficjalnym statusem w UE. Dziś w maltańskim znajdziemy arabskie korzenie (ħobż = chleb, ilma = woda) zmieszane z włoskimi, angielskimi i innymi wpływami.
Rycerze Joannici (1530–1798): złoty wiek Malty
1530 rok to data kluczowa. Karol V Habsburg oddał Zakonowi Joannitów (Rycerze Maltańscy, Rycerze Szpitalnicy) wyspę Maltę jako siedzibę. Zakon buduje Vallettę, umacnia Grand Harbour i broni Europy przed Imperium Osmańskim.
Wielkie Oblężenie 1565
Suleiman Wspaniały wysłał flotę 40 000 żołnierzy. Rycerze (ok. 700 rycerzy + kilka tysięcy Maltańczyków) wytrzymali 4 miesiące oblężenia. Wyprawa turecka się wycofała. Malta stała się legendarnym symbolem oporu.
Valletta — zaprojektowana po oblężeniu w 1566 roku — to jedno z pierwszych miast budowanych „od zera" jako forteca. Dziś jest wpisana na listę UNESCO.
Napoleon, Anglicy, II Wojna Światowa (1798–1964)
Napoleon zajął Maltę w 3 dni w 1798 roku (Rycerze poddali się bez walki). Maltańczycy wygnali Francuzów z pomocą Anglii — i oddali wyspę Brytyjczykom dobrowolnie w 1800 roku.
Pod rządami brytyjskimi Malta stała się kluczową bazą morską. W II wojnie światowej wyspy były jednym z najbardziej bombardowanych miejsc na świecie (1942 rok) — ponad 3000 nalotów. Król Jerzy VI nadał Malcie Krzyż Jerzego — wyróżnienie wojskowe przyznawane zazwyczaj indywidualnym osobom.
Malta uzyskała niepodległość w 1964 roku. Przystąpiła do Unii Europejskiej w 2004.
Gdzie zobaczyć historię na własne oczy
| Okres | Miejsce | Co zobaczysz |
|---|---|---|
| Prehistoria | Hipogeum Ħal Saflieni | Podziemna świątynia-grobowiec (rezerwuj wcześniej!) |
| Prehistoria | Ħaġar Qim i Mnajdra | Megalityczne świątynie w plenerze |
| Rycerze | Valletta | Katedra Św. Jana, Pałac Wielkich Mistrzów |
| Oblężenie 1565 | Fort St. Elmo | Muzeum oblężenia, widok na oba porty |
| Rycerze | Birgu (Vittoriosa) | Fort Sant'Angelo, Maritime Museum |
Na Hipogeum bilety wyprzedają się nawet na miesiąc przed wizytą — rezerwuj online, jak tylko masz datę pobytu. Vallettę i Birgu najlepiej zwiedzać pieszo — wszystko jest blisko, a klimat średniowiecznych uliczek robi ogromne wrażenie.